Skala Likerta – jak prawidłowo analizować odpowiedzi 1–5 i 1–7?
Skala Likerta jest jednym z najczęściej stosowanych formatów odpowiedzi w ankietach.
Typowy przykład:
1 – zdecydowanie się nie zgadzam,
2 – raczej się nie zgadzam,
3 – ani się zgadzam, ani nie zgadzam,
4 – raczej się zgadzam,
5 – zdecydowanie się zgadzam.
Najważniejsze pytanie brzmi:
Czy analizujemy pojedyncze pytanie, czy wynik z wielu pozycji?
To nie jest to samo.
Pojedynczy item Likerta
Pojedyncza odpowiedź 1–5 ma charakter porządkowy.
Wiemy, że:
5 oznacza więcej niż 4,
4 więcej niż 3.
Nie mamy jednak gwarancji, że psychologiczna odległość między 1 i 2 jest identyczna jak między 4 i 5.
Jak opisać pojedynczy item?
Bardzo naturalne są:
- liczebności,
- odsetki,
- mediana,
- kwartyle.
Przykład:
40% – zdecydowanie się zgadza,
35% – raczej się zgadza,
15% – neutralnie,
10% – odpowiedzi negatywne.
To często bardziej czytelne niż sama średnia.
Czy wolno liczyć średnią?
To przedmiot wielu dyskusji metodologicznych – więcej w kursie z zakresu metodologii i statystyki.
Przy pojedynczym itemie należy pamiętać, że dane są porządkowe.
W praktyce średnie bywają raportowane, szczególnie gdy skala ma kilka kategorii, ale powinno to być świadome i uzasadnione.
Nie należy automatycznie traktować pojedynczej odpowiedzi Likerta jak idealnej zmiennej interwałowej.
Skala z wielu pozycji
Inna sytuacja występuje, gdy mamy 10 pytań mierzących jeden konstrukt.
Przykład:
10 pozycji ocenianych od 1 do 5.
Po odpowiednim przygotowaniu można obliczyć:
- sumę 10–50,
- średnią 1–5.
Taki wynik złożony może mieć znacznie bardziej zbliżone właściwości do zmiennej ciągłej niż pojedynczy item.
Najpierw psychometria
Nie powinno się bezrefleksyjnie sumować wszystkich pytań.
Trzeba sprawdzić:
- klucz narzędzia,
- rekodowanie itemów odwróconych,
- strukturę podskal,
- rzetelność,
- ewentualnie strukturę czynnikową.
Rekodowanie pytań odwrotnych
Przykład przy skali 1–5:
1 → 5
2 → 4
3 → 3
4 → 2
5 → 1.
Jeżeli item odwrócony nie zostanie rekodowany, wynik całej skali może być błędny.
Alfa Cronbacha
Dla wielopozycyjnej skali często ocenia się rzetelność.
Jednym z narzędzi jest:
alfa Cronbacha.
Warto rozważyć także:
omega McDonalda.
Wysoka rzetelność nie dowodzi jednak trafności ani jednowymiarowości.
Test Manna-Whitney dla pojedynczego itemu
Jeżeli chcemy porównać odpowiedź 1–5 pomiędzy dwiema niezależnymi grupami, można rozważyć test U Manna-Whitneya.
Przykład:
kobiety vs mężczyźni.
Należy pamiętać, że Mann-Whitney analizuje rozkład rang, a nie zawsze jest po prostu „testem median”.
Kruskal-Wallis
Przy trzech lub większej liczbie niezależnych grup można rozważyć:
Po istotnym wyniku potrzebne są właściwe porównania post-hoc.
Dwie zależne odpowiedzi
Przed i po:
Trzy lub więcej zależnych pomiarów:
test Friedmana.
Wynik sumaryczny a testy parametryczne
Jeżeli mamy dobrze skonstruowaną wielopozycyjną skalę, analiza wyniku sumarycznego metodami parametrycznymi może być uzasadniona.
Nie należy kierować się wyłącznie testem Shapiro-Wilka.
Trzeba ocenić:
- kształt rozkładu,
- liczebność,
- obserwacje odstające,
- charakter skali,
- cel wnioskowania.
Błąd: średnia kodów kategorii nominalnej
Nie każda liczba 1–5 jest skalą Likerta.
Przykład:
1 – lekarz,
2 – pielęgniarka,
3 – ratownik,
4 – fizjoterapeuta.
Obliczenie średniej:
M = 2,6
nie ma sensu.
Numery są tylko kodami kategorii.
„Ani się zgadzam, ani nie zgadzam”
Środkowa kategoria nie zawsze oznacza brak opinii.
Może oznaczać:
- neutralność,
- ambiwalencję,
- brak wiedzy,
- niepewność.
Dlatego konstrukcja odpowiedzi ma znaczenie dla interpretacji.
Skale 1–5 czy 1–7?
Oba rozwiązania są powszechne.
Większa liczba kategorii może zwiększać zróżnicowanie odpowiedzi, ale także wymagać od respondenta subtelniejszego rozróżniania.
Nie istnieje jedna uniwersalnie najlepsza liczba punktów.
Efekt sufitu i podłogi
Jeżeli 90% respondentów wybiera 5, pojawia się efekt sufitu.
Jeżeli większość wybiera 1 – efekt podłogi.
Może to ograniczać zdolność narzędzia do rozróżniania respondentów.
Jak raportować?
Dla pojedynczego pytania:
„Mediana odpowiedzi wyniosła 4 (IQR 3–5). Łącznie 71% respondentów wybrało odpowiedź 4 lub 5.”
Dla sumarycznej skali:
„Średni wynik skali wyniósł 34,2 ± 6,1 punktu. Rzetelność skali wynosiła α = 0,86.”
Najczęstsze błędy
- traktowanie każdego kodu 1–5 jako skali ilościowej,
- sumowanie itemów z różnych podskal,
- brak rekodowania pytań odwrotnych,
- liczenie jednej alfa dla całego wielowymiarowego kwestionariusza,
- mechaniczne stosowanie testów nieparametrycznych,
- interpretowanie Mann-Whitneya wyłącznie jako testu median.
FAQ
Czy skala Likerta jest porządkowa?
Pojedynczy item – zasadniczo tak.
Czy suma kilku itemów może być analizowana jak zmienna ilościowa?
W wielu sytuacjach tak, jeśli skala ma odpowiednie właściwości psychometryczne i analiza jest uzasadniona.
Czy można liczyć średnią?
Zależy od tego, czy analizujemy pojedynczy item, czy wynik złożony.
Jaki test dla dwóch grup?
Dla pojedynczego itemu często rozważa się Mann-Whitneya; dla skali złożonej wybór zależy od właściwości wyniku.
Czy trzeba liczyć alfa Cronbacha?
Dla wielopozycyjnych skal rzetelność jest ważnym elementem analizy, ale alfa nie zawsze jest jedyną właściwą miarą.
Zapraszamy do współpracy
Potrzebujesz analizy ankiety, skali Likerta lub kwestionariusza psychometrycznego?
statystyka@statystyka.org.pl
tel. 692 809 254 – analiza statystyczna do prac magisterskich
Frazy kluczowe: skala Likerta, analiza skali Likerta, analiza ankiet, skale pomiarowe, test U Manna-Whitneya, test Kruskala-Wallisa, SPSS, psychometria, analiza statystyczna, statystyka do pracy mgr